Santorini is geen gewoon eiland, maar de rand van een enorme, deels ingestorte vulkaan. Rond 1600 voor Christus vond hier een van de grootste vulkaanuitbarstingen uit de menselijke geschiedenis plaats. De uitbarsting begroef een complete stad onder de as, veranderde het landschap voorgoed en inspireerde mogelijk een van de bekendste mythen ter wereld: die van Atlantis.
Een eiland in de vorm van een ring
Kijk op een kaart of satellietbeeld en je ziet het meteen: Santorini, Thirassia en het eilandje Aspronisi vormen samen een ring rond een binnenzee van ongeveer twaalf bij zeven kilometer. Die binnenzee is de caldera, een ingestorte vulkaankrater. De steile kliffen waarop Fira en Oia liggen, zijn de binnenwanden van die krater. In het midden liggen de jonge vulkaaneilandjes Nea Kameni en Palea Kameni.
Hoe ontstond de caldera?
De vulkaan van Santorini is honderdduizenden jaren actief. Door herhaalde uitbarstingen werden kraters opgebouwd en weer ingestort. De laatste grote uitbarsting, de Minoïsche uitbarsting, vond plaats aan het eind van de zeventiende of begin van de zestiende eeuw voor Christus. De exacte datering is een onderwerp van wetenschappelijk debat.
De uitbarsting verliep in meerdere fasen. Eerst regende er puimsteen neer, daarna volgden enorme aswolken en gloeiende lawines van gas en gesteente. Het eiland werd bedekt met een laag as en puimsteen van tientallen meters dik, die je nu nog ziet in de lichte lagen van de calderawand. Uiteindelijk stortte het midden van de vulkaan in en stroomde de zee de krater in.
De gevolgen
- Akrotiri: de welvarende havenstad op het zuiden van het eiland werd volledig begraven. Omdat er nauwelijks menselijke resten zijn gevonden, denken archeologen dat de bewoners op tijd zijn gevlucht na voorafgaande aardbevingen. Lees meer bij de opgraving van Akrotiri.
- Kreta: as viel ook op Kreta en mogelijk volgden tsunami's langs de noordkust. Of de uitbarsting heeft bijgedragen aan het verval van de Minoïsche beschaving, is onder wetenschappers omstreden. Die beschaving bleef na de uitbarsting nog een tijd bestaan.
- Klimaat: de uitbarsting stootte grote hoeveelheden as en gassen uit, met mogelijk gevolgen voor het klimaat in de regio.
De mythe van Atlantis
De Griekse filosoof Plato beschreef in de vierde eeuw voor Christus in zijn dialogen Timaios en Kritias een machtig eilandrijk, Atlantis, dat in één dag en nacht in zee verdween. Sinds de opgravingen in Akrotiri opperen sommige onderzoekers dat het verhaal is geïnspireerd op de Minoïsche beschaving en de uitbarsting van Santorini: een rijke zeemacht, een eiland met ringen van land en water, en een plotselinge ondergang.
Het blijft een theorie. Plato plaatste Atlantis buiten de 'Zuilen van Hercules' (de Straat van Gibraltar) en ruim negenduizend jaar voor zijn tijd. Veel historici zien Atlantis vooral als een filosofische vertelling. Maar staand op de calderarand, kijkend naar de verzonken krater, begrijp je waarom het verhaal hier zo tot de verbeelding spreekt.
Na de grote uitbarsting
Na de Minoïsche uitbarsting bleef de vulkaan actief. In de caldera groeiden nieuwe eilanden:
- Palea Kameni ontstond rond het begin van de jaartelling.
- Nea Kameni groeide vanaf 1570 en vooral in de achttiende en twintigste eeuw.
- De laatste uitbarsting vond plaats in 1950.
Ook in 1956 werd het eiland getroffen door een zware aardbeving, die grote delen van Oia en Fira verwoestte. Een deel van de bevolking vertrok daarna.
Is de vulkaan nog actief?
Ja. Santorini is een actieve vulkaan in een seismisch actief gebied en wordt continu gemonitord door Griekse en internationale wetenschappers. Er zijn regelmatig kleine aardbevingen, en in sommige periodes is de activiteit verhoogd. De autoriteiten informeren bewoners en bezoekers als dat nodig is. Volg bij bijzondere omstandigheden het reisadvies van je overheid.
Zelf de vulkaan beleven
- Wandel over de lava van Nea Kameni en zwem in de warmwaterbronnen van Palea Kameni: zie vulkaan en warmwaterbronnen.
- Bekijk de lagen as en puimsteen in de calderawand vanaf een boot.
- Bezoek het Museum van het Prehistorische Thera in Fira: zie musea op Santorini.
- Loop over de maanachtige kliffen van Vlychada, gevormd door vulkanische as.
Wat zie je van de vulkaan als bezoeker?
Overal op het eiland zie je sporen van de vulkaan. In de calderawand onder Fira en Oia herken je de gekleurde lagen van lava, as en puimsteen. Op Nea Kameni loop je over zwarte lavastromen en zie je dampende fumarolen. De stranden zijn zwart en rood door vulkanisch zand en gesteente, en bij Vlychada zijn de kliffen van lichte vulkanische as door de wind uitgesleten. Zelfs de wijn en de tomaten smaken anders door de vulkanische bodem. Wie met die blik over het eiland reist, ziet hoe de geschiedenis van de vulkaan elke dag nog voelbaar is.
Aardbevingen op Santorini
Santorini ligt in een van de seismisch actiefste gebieden van Europa. Kleine aardbevingen komen regelmatig voor en worden meestal niet gevoeld. De zware aardbeving van 1956 had grote gevolgen voor Oia en Fira. Moderne bouwvoorschriften en het continue monitoren van de vulkaan en de seismische activiteit maken het eiland tegenwoordig veel beter voorbereid.
Veelgestelde vragen
Wanneer was de grote uitbarsting van Santorini?
Rond 1600 voor Christus, aan het eind van de zeventiende of begin van de zestiende eeuw voor Christus. De exacte datering staat ter discussie.
Was Santorini Atlantis?
Dat is een theorie, maar niet bewezen. Plato's verhaal vertoont overeenkomsten met de Minoïsche beschaving en de uitbarsting van Santorini, maar veel historici zien Atlantis als een filosofische mythe.
Wanneer was de laatste uitbarsting?
In 1950, op Nea Kameni.
Is het veilig om Santorini te bezoeken?
Onder normale omstandigheden wel. De vulkaan en de seismische activiteit worden continu gemonitord.
Kun je de lagen van de uitbarsting zien?
Ja, in de calderawand zie je duidelijk de lichte lagen van puimsteen en as, vooral vanaf een boot of vanuit Fira.
Prijzen, tijden en dienstregelingen zijn indicatief (prijspeil 2026) en kunnen wijzigen; check vooraf de actuele informatie. Deze pagina bevat affiliatelinks, zie onze affiliateverklaring.
